Oudewater en de Waag

Oudewater

Midden in het Groene Hart, waar het riviertje de Linschoten uitmondt in de Hollandsche IJssel, ligt Oudewater. Het stadje is van oudsher bekend om zijn touwindustrie, zijn ooievaarsnest en zijn vele monumenten. Een groot gedeelte van de binnenstad is tot beschermd stadsgezicht verklaard.

Maar vraag een willekeurige Nederlander naar zijn kennis over Oudewater en de kans is groot dat hij De Heksenwaag noemt!

Heksenprocessen: 50.000 'heksen' ter dood gebracht

In de middeleeuwen geloofden veel mensen dat heksen met hun toverkunsten allerlei kwaad konden aanrichten. Mensen en dieren ziek maken, de oogst laten mislukken en slecht weer veroorzaken. Ook geloofden de mensen dat heksen 's nachts door de hemel vlogen, zittend op een geitenbok of op een bezem. Om dat te kunnen doen  moest je bijna niks wegen.

In het verleden zijn in Europa zo'n 50.000 mensen gedood op beschuldiging van hekserij. Er was weinig voor nodig om als heks aangeklaagd te worden. Een burenruzie, mislukte oogst of de dood van een jong kind waren vaak al voldoende reden. Beschuldigde vrouwen hadden nauwelijks kans zich te verdedigen. Al was het alleen maar omdat bekentenissen met geweld afgedwongen werden.

Overdewaag-oudwater1745.jpg

De Waag in Oudewater rond 1745.

Karel V en het Certificaet van Weginghe

Vrijspraak kon volgen als bleek dat het gewicht van de aangeklaagde overeenkwam met 'de proportiën des lichaams'. Waagmeesters waren vaak corrupt en verklaarden een vrouw te licht, in ruil voor een paar gouden dukaten. Volgens de overlevering gebeurde dit ook bij een heksenproces in 1545 in Polsbroek.

Karel V was daarbij aanwezig. Hij kon niet geloven dat de beschuldigde vrouw zo licht was. In Oudewater liet hij haar door een niet-corrupte waagmeester nogmaals wegen. Ze bleek honderd pond te wegen en werd vrijgesproken. Uit dankbaarheid verleende Karel V Oudewater het speciale privilege. Mensen uit heel Europa kwamen toen naar de Waag om het felbegeerde certificaat te bemachtigen. Het Waaggebouw is tegenwoordig :  Museum de Heksenwaag.